AstroAlb-Astronomy

AstroAlb-Vendi ku astronomia flet shqip

Tipet e Galaktikave

Galaktikat spirale?

M101_hires_STScI-PRC2006-10a.jpg
Galaktika NGC 5457 eshte shembulli me i mire i nje galaktike spirale.

Cfare eshte nje galaktike spirale?

Nje galaktikë spirale eshte nje lloj i caktuar i galaktikave pershkruar fillimisht nga Edwin Hubble ne punen e tij te vitit 1936 , dhe si i tille, eshte pjese e sekuences Hubble.Galaktikat spirale perbehen nga nje fryerje qendrore, disk qe permban yje,arme spirale te pasuara me gaz dhe pluhuri kozmik, . Keto jane te rrethuar nga nje aureole e zbehta me yjev, shume prej te cilave banojne ne grupe te rrumbullaketa.

Galaktikat spirale jane te emeruar per strukturat spirale qe shtrihen nga qendra ne disk te galaktikes.Armet Spirale jane faqet e formimit te vazhdueshem te yjeve dhe jane te ndritshme se disk perreth , yjet e nxehta te tipit OB banojne ketu.

Rreth dy te tretat e te gjitha spiraleve jane verejtur te kene nje komponent shtese ne formen e nje strukture si ”bar”,shtrire nga fryrje qendrore, ne skajet e te cilit krahet spirale fillojne. Perqindja e spiraleve te mbyllura ne lidhje me kusherinjte e tyre ka ndryshuar gjate historise se Universit, me vetem rreth 10% qe permbajne bare rreth 8 miliarde vjet me pare, me afersisht nje te katërten 2.5 miliarde vjeteve me pare, deri me sot, ku me shume se dy te tretat e galaktikat ne univers te dukshme te kene ”bar”.

Galaktika jone kohet e fundit (ne vitin 1990), eshte konfirmuar te jete nje spirale e ndaluar. Deshmia me bindese per ekzistencen e saj vjen nga nje vezhgim i fundit, i kryer nga teleskopi Spitzer, i yjeve ne qendren e galaktikes.

Se bashku me galaktikat e parregullta, galaktikat spirale perbejne rreth 60% te galaktikave ne universin lokale. Ata jane gjetur kryesisht ne rajonet me densitet te ulet dhe jane te rralla ne qendrat e grupimeve galaktikore.

Galaktikat Eliptike.

Galaktika gjigante ESO 325-G004

Nje galaktike eliptike eshte nje lloj galaktike qe ka nje forme elipsoide rreth dhe nje disku te qete, i gjithi pothuajse ne shkelqim. Ndryshe nga galaktika spirale te sheshta me organizimin dhe strukture, ato jane me tre-dimensionale, pa shume struktura, dhe yjet e tyre jane ne orbitat rreth qendres. Ata jane nje nga tre klasa kryesore te galaktikave pershkruar fillimisht nga Edwin Hubble ne 1936 –ne vepren e tij mbreteria e mjegullnajave,se bashku me spiralet dhe galaktikat lenticular. Galaktikat eliptike shkojne ne forme prej gati sferike te larte te sheshte dhe ne madhesi nga dhjetera milione ne mbi njeqind trilion yje. Fillimisht Edwin Hubble hipotezoj se galaktikat eliptike kane evoluar ne galaktika spirale, e cila ishte zbuluar me vone te jete e rreme.

Galaktikat me eliptike jane te perbera nga me te vjetra, yjet te ulet ne mase, me nje medium te rralle nderyjore dhe aktivitet minimale te formimit te yjeve, dhe ata kane tendence te jene te rrethuar nga nje numer i madh i grupimeve yjore te rrumbullaketa. Galaktikat eliptike besohet se perbejne rreth 10-15% te galaktikave ne supergrumbullin Virgjeresha , dhe ata nuk jane te llojit dominant te galaktikave ne universin e pergjithshem.

%d bloggers like this: