Ne vitin 1604, nje yll i ri u shfaq ne qiellin e nates. Ai shkelqeu me shume se gjithe yjet e tjera, per tri jave, qe ishte edhe i dukshem gjate dites! Kjo drite misterioze shenoi vdekjen shperthyese te nje ylli te afert. Keto shperthime jane quajtur supernova, dhe ata japin aq shume drite per disa jave, ata mund te shkelqejne me shume se nje galaktike sa mund te shkelqej me miliarda yje! Pastaj, ngadale ajo zbehet serish, duke lene pas re te bukura me ngjyra te ndezura te gazit, si ajo ne kete foto.

Por le te udhetojme perseri ne disa milion vjet me pare, sepse historia e ketij ylli behet edhe me interesante. Ylli qe shpertheu ne vitin 1604 filloi jeten e saj si nje yll mesatar, i ngjashem me Diellin tone. Kur nje yll me madhesi mesatare vdes, rezultati eshte shume me pak dramatik se nje supernove e fuqishme. Ne vend te eksplodimit, ajo zgjerohet dhe behet gjigant i kuq dhe pastaj bie serish. Materiali nga qendra e yllit perfundon e shtypur fort poshte ne nje top te vogel, sic quhet nje yll xhuxh i bardhe. Kjo eshte se si ky yll vdiq per here e pare, shume kohe para vitit 1604. Por, si e beri ate te perfundoje deri ne nje faze te vdekur per here te dyte?

E pra, astronomet kane zbuluar kohet e fundit nje pergjigje per kete pyetje. Xhuxhet e bardhe kishin nje shok, nje yll te madh te kuq gjigand. Edhe pse gjiganti i kuq ishte shume me i madh, graviteti i xhuxhit te bardhe ishte shume me i forte. Ai filloi te shqyej gazin e shokun te saj, duke terhequr materiale ne vetvete. Perfundimisht coi ne shperthim. Ajo vodhi aq shume materiale qe u be e paqendrueshme, duke cuar ne shperthimin spektakolar per ate qe persona qe perjetuan ne vitin 1604!

Shiko video:

Credit: X-ray: NASA/CXC/NCSU/M.Burkey et al; Optical: DSS

Perditesimi per here te fundit 29 janar,2017.

Tags:OBSERVATORI CHANDRA I RREZEVE-X, SUPERNOVA, UNIVERSI

Advertisements