Nje fotografi e ciklit te jetes yjore eshte kapur ne nje portret te ri nga Observatori Chandra i rrezeve-X dhe Array Submillimeter Smithsonian (SMA). Nje re qe eshte duke lindur yje eshte vene re te kete reflektuar rreze-X nga Cygnus X-3, nje burim i rrezeve X te prodhuara nga nje sistem ku nje yll masiv ngadale eshte duke u ngrene nga nje vrime e zeze shoqeruese ose nje yll neutron. Ky zbulim ofron nje menyre te re per te studiuar se si yjet formohen.

Ne vitin 2003, astronomet e perdoren vizionin me rezolucion te larte te observatorit Chandra te rrezeve-X per te gjetur nje burim misterioz te emetimit te rrezeve-X e vendosur shume afer Cygnus X-3. Ne vitin 2013, astronomet raportuan se burimi i ri eshte nje re e gazit dhe pluhurit.

Ne terma astronomike, kjo re eshte mjaft e vogel – rreth 0.7 vite drite ne diameter. Astronomet e kuptuan se kjo re ishte duke vepruar si nje pasqyre, duke reflektuar disa nga rrezet -X e gjeneruar nga Cygnus X-3 drejt Tokes.

“Ne e quajtem kete objekt ‘mik i vogel’, sepse ky eshte nje burim e zbehte i rrezeve X prane nje burimi shume te ndritshem qe treguan ndryshime te ngjashme te rrezeve-X,” tha Michael McCollough ne Qendren Harvard-Smithsonian per Astrofizike (AQF) ne Cambridge, Massachusetts, i cili udhehoqi studimin me te fundit te ketij sistemi.

Vezhgimet Chandra raportuara ne vitin 2013 se Miku i Vogel kishte nje mase ne mes te dy dhe 24 here ajo e Diellit.

Per te percaktuar natyren e Mikut te Vogel, astronomet perdoren SMA, nje seri prej tete radiosh ne Mauna Kea te Hawaii. SMA ka gjetur molekula te monoksidit te karbonit. Gjithashtu, te dhenat e SMA zbuluan pranine e nje avioni ose daljeje brenda Mikut te vogel, nje tregues se nje yll ka filluar per tu formuar brenda.

The stellar nursery Cygnus X-3.

Tiparet e Cygnus X-3 dhe afersise me Mikun e Vogel te japin nje mundesi per te bere nje matje te sakte ne distance – diçka qe eshte shpesh shume e veshtire ne astronomi. Qe nga fillim i viteve 1970 i studimit te ketyre objekteve, astronomet kane vene re nje ndryshim te rregullt 4.8-oresh ne rreze- X te Cygnus X-3. Miku i vogel, duke vepruar si nje pasqyre i rrezeve X, tregon te njejtin variacion, por pak i vonuar per shkak se rruga e reflektuar e rrezeve X eshte me e gjate te vije ne Toke.

Duke matur kohen e shtyrjes ne ndryshim periodik mes Cygnus X-3 dhe Mikut te Vogel astronomet ishin ne gjendje per te llogaritur distancen nga Toka te Cygnus X-3 e cila eshte rreth 24,000 vite drite.

Sepse Cygnus X-3 permban nje yll masiv, yll jeteshkurter, shkencetaret mendojne se ajo duhet ta kete origjinen ne nje rajon te Galaktikes ku yjet jane ende duke u formuar. Keto rajone jane gjetur vetem ne krahet spirale te Rruges se Qumeshtit. Megjithate, Cygnus X-3 eshte e vendosur jashte ne ndonje prej ketyre armeve spirale te galaktikes tone.

Hulumtuesit sygjerojne se shperthimi i supernoves qe ka formuar vrimen e zeze apo yllin neutron ne Cygnus X-3 e sprapsi sistemin binar larg nga vendlindja e tij origjinale. Duke supozuar se Cygnus X-3 dhe miku i vogel jane formuar prane njeri-tjetrit, ata vleresojne se Cygnus X-3 duhet te jete hedhur me shpejtesi ne mes te 400.000 dhe 2 milion milje ne ore.

Read More from NASA’s Chandra X-ray Observatory.

Per me shume informacion rreth observatorit Chandra te rrezeve-X, visitoni:

http://www.nasa.gov/chandra

Nje leter qe pershkruan zbulimin eshte e shfaqur ne numrin e rradhe te “The Astrophysical Journal” dhe eshte e disponueshme online.

Credits: X-ray: NASA/CXC/SAO/M.McCollough et al, Radio: ASIAA/SAO/SMA

Perditesimi per here te fundit 26 nentor,2016.

Tags:Observatori Chandra i rrezeve-X,Yjet,Vrimat e Zeza,Rruga e Qumeshti.

 

 

Advertisements