Astronomet studiojne karakteristikat e yjeve per te kuptuar dicka ne lidhje me menyren se si linden,e zhvilluan dhe vdesin. Nje faktor i rendesishem eshte se sa masiv eshte nje yll. Disa jane vetem nje pjese e mases se Diellit, ndersa te tjeret jane ekuivalente me qindra diej ne mase. Eshte e rendesishme te theksohet se “me masiv” nuk do te thote me i madhi. Ky dallim varet jo vetem nga masa, por ne ate faze te evolucionit qe ylli eshte aktualisht .Interesante eshte se kufiri teorik i mases se nje ylli eshte rreth 120 masa diellore. Megjithate, ekzistojne yje ne krye te listes se meposhtme qe jane masiv.

Dy yjet qe mbajne trofeun e yjeve me te medhenj qe njohim.

A zoomed-in picture of the red giant star UY Scuti. Credit: Rutherford Observatory/Haktarfone

 

Sic qendron, titulli i yllit me te madh ne Univers (qe ne e njohim) zbret ne dy kandidate. Per shembull, UY Scuti aktualisht eshte ne krye te listes.I vendosur 9.500 vite drite larg ne konstelacionin Scutum, ky supergjiganti i kuq dhe i ndritshme  eshte vleresuar te kete nje rrreze mesatare prej 1,708 radius diellore – ose 2,4 miliarde km (1.5 miliarde Milje; 15.9 AU), duke i dhene asaj nje vellim 5 miliarde here ajo e Diellit.Megjithate, ky vleresim mesatar perfshin nje marzh gabimi prej ± 192 radius diellore, qe do te thote se ajo mund te jete aq i madh sa 1,900 radius diellore . Nderkohe, ylli i dyte ne kete liste eshte – NML Cygni, nje hypergjiant ,variabel i kuq i vendosur ne konstelacionin e Mjellmes rreth 5.300 vite-drite nga Toka.

Per kete arsye, ky eshte kufiri i siperm i nje ylli (te pakten teorikisht dhe ne baze te te gjitha informatave qe ne kemi deri me sot).Ky lloj postimi eshte provizor dhe do te perditesohet me kalimine e kohes.

Me poshte lista e 10 yjeve masiv:
1.  R136a1

star-forming region R136 - NASA/ESA/STScI

Ylli R136a1 aktualisht eshte ylli me masiv ne kete liste (pervec atyre me siper). Eshte me shume se 265 here me i madh se Diellit yne, me shume se shumica e yjeve te dyfishte ne kete liste. Astronomet jane ende duke u perpjekur per te kuptuar se si mund te ekzistoje ky lloj ylli. Ajo eshte edhe me i ndritshmi ne gati 9 milion here ate te Diellit tone .Ajo eshte pjese e nje grup supermasiv ne mjegullnajen e Tarantulaes ,ne rene e madhe te maegalanit, i cili eshte edhe vendndodhja e disa nga yjeve te tjera masive te universit.

2.  WR 101e

WR 101e eshte matur te tejkaloje 150 here masen e Diellit tone .Shume pak eshte i njohur ne lidhje me kete objekt, por madhesia e saj absolute fiton ate nje vend ne listen tone te 2.

3.  HD 269810

HD 269810-Gjendet ne konstelacionin Dorado, HD 269810 (e njohur edhe si HDE 269810 ose R 122) eshte rreth 170.000 vite-drite nga Toka. Ajo eshte rreth 18.5 here rrezja e Diellit tone, ndersa ka nje shkelqim prej 2.2 here me shume se dielli

4.  WR 102ka (yjet masiv ne mjegullnajen e Peony)
massive stars in the peony nebula - NASA/Spitzer Space Telescope. The star itself is heavily obscured by dust, which is heated by the star's radiation. The dust then glows in infrared light, which allows infrared-sensitive Spitzer to
Pamja eshte marre nga teleskopi Spitzer.

WR 102ka (ne mjegullnajen e Peony-Te vendosur ne konstelacionin e Shigjetarit,keto yje jane ne nje klase te njohur se Worf-Rayet,yje hipergjigand blu, e ngjashme me R136a1. Ajo mund te jete nje nga yjet me te shkelqyeshem, ne me shume se 3.2 milion here se dielli yne, ne galaktiken Rruga e Qumeshtit. Perveç peshes se saj,rreth 150 e mases diellor, ai eshte gjithashtu nje yll mjaft i madh, rreth 100 here rrezja e diellit.

5.  LBV 1806-20

Risultati immagini per lbv 1806-20 star

Nuk ka ne fakt polemika rreth LBV 1806-1820 si disa thone se kjo nuk eshte nje yll i vetem ketu, por me teper eshte nje sistem binar. Masa e sistemit (eshte diku ne mes 130 dhe 200 te mases se diellit tone) do vendin e saj pikerisht ne kete liste. Megjithate, ne qofte se ajo eshte i perbere nga dy ose me shume , yje, atehere masat individuale mund te bien nen shenjen masive rreth 100 te mases diellore.

6.  HD 93129A

trumpler 14 and massive stars - ESO

Keto yje hipergjigand blu gjithashtu bejne pjese ne kete liste per yjet me te ndritshem ne Rrugen e Qumeshtit. E vendosur ne mjegullnajen NGC 3372, ky objekt eshte relativisht afer ne krahasim me disa nga te tjeret ne kete liste. E vendosur ne konstelacionin e Carinas, ky yll mendohet te kete nje mase rreth 120 deri në 127 masa diellore. Interesante, kjo eshte pjese e nje sistemi binar me yllin e saj shoqerues qe ka nje mase rreth 80 te mases diellore.

7.  HD 93250

Image of the Week for Dark Clouds of the Carina Nebula - NASA, ESA, N. Smith (U. California, Berkeley) et al., and Hubble Heritage Team (STScI/AURA)

HD 93250 ben pjese ne listen e yjeve hipergjigand blu. Me nje mase rreth 118 here masen e Diellit tone, ky yll ndodhet ne konstelacionin e Carinas eshte rreth 11.000 vite-drite larg. Pak ,eshte i njohur ne lidhje me kete objekt, por madhesia e saj e vetme e ben ate ne listen tone.

8.  NGC 3603-A1

A star cluster with a massive star at its heart. - NASA/ESA/STScI

Nje tjeter sistam binar, NGC 3603-A1 eshte rreth 20,000 vite drite larg nga Toka ne yjesine e Carina. Ylli ka 116 mase diellore dhe ka nje yll tjeter aty prane me mase rreth 89 te mases diellore.

9.  Pismis 24-1A

a star cluster with massive stars. - ESO/IDA/Danish 1.5/ R. Gendler, U.G. Jørgensen, J. Skottfelt, K. Harpsøe

Kjo eshte mjegullnaja NGC 6357, ketu eshte vendosur nje grupim i hapur Pismis 24 ,i cili eshte nje supergjiganti blu. Pjese e nje grupi prej tre objekteve te aferta, 24-1A perfaqeson yjet me masiv te ketij grupi, me nje mase ne mes te 100 dhe 120 masa diellore.

10.  Pismis 24-1 B

a star cluster with massive stars. - ESO/IDA/Danish 1.5/ R. Gendler, U.G. Jørgensen, J. Skottfelt, K. Harpsøe

Grumbulli yjor Pismis 24 permban edhe yllin Pismis 24-1b.

Ky yll, i njohur si 24-1A, eshte nje tjeter me rreth 100 masa diellore ne grupimin e Pismis 24 ,rajon brenda yjesise se Akrepit .

Lista e yjeve me te medhenj,nga dielli yne tek UY-Scuti

Perditesimi per here te fundit 25 dhjetor,2016.

Tags:RRUGA E QUMESHTIT, UNIVERSI, YJET

Advertisements