Materia e erret, substanca misterioze qe perben pjesen me te madhe te materialit te universit , mbetet i pakapshem se kurre me pare. Edhe pse eksperimentet ne toke dhe ne hapesire ende nuk kane gjetur nje gjurme te materies se zeze, rezultatet jane duke ndihmuar shkencetaret te perjashtonjn disa nga shume mundesi teorike. Tre studime te publikuara ne fillim te ketij viti, duke perdorur gjashte ose me shume vite te dhenash nga teleskopi Fermi te rrezeve-X te NASA’s , kane zgjeruar kerkimin e materias se zeze duke perdorur disa metoda.

“Ne kemi kerkuar ne vendet e zakonshme dhe nuk gjetem sinjale te forta, keshtu qe ne kemi filluar kerkimin ne disa menyra te reja kreative,” tha Julie McEnery, shkencetari i projektit Fermi ne qendren e fulurimeve hapesinore Goddard te NASA-s ne Greenbelt, Maryland. “me keto rezultate, Fermi ka perjashtuar me shume kandidate, ka treguar se materia e erret mund te kontriboje ne vetem nje pjese te vogel te rrezve gamma ne sfond pertej galaktiks tone, dhe ka prodhuar kufij te forta per grimcat e materies se erret.

Rrezet gama qe vijne nga nje burim i ndritshem nga grupimi galaktikor i perseut NGC 1275 duhet te formoje nje lloj te vecante te spektrit (djathtas). rrezet gama jane kthyer ne grimca hipotetike si Axion(ne te gjelber) dhe mbrapa perseri kur ata ndeshen me fushat magnetike (kthesa gri). duke rezultuar ne spektrin e rrezeve gama,sic eshte paraqitur me poshte.Shi grafikun me poshte.

Materia e erret nuk leshon as thith drite, kryesisht ndervepron me pjesen tjeter te universit permes gravitetit, por perben rreth 80 per qind te lendes ne univers. Astronomet shohin efektet e saj ne te gjithe kozmosin – ne rrotullimin e galaktikave, ne shtremberimin e kalimve te lehta nepermjet grupimeve galaktikore, dhe ne simulimet e universit te hershem, te cilat kerkojne pranine e materies se zeze per te formuar galaktikat.

Kandidatet kryesore per materien e zeze jane klasat e ndryshme te grimcave hipotetike. Shkencetaret mendojne se rrezet gama, forma me e larte, e energjis se drites, mund te ndihmoje te zbuloje pranine e disa llojeve te grimcave te propozuara se materiea e zeze. Me pare, Fermi ka kerkuar sinjale te rrezeve gama ne qender te galaktikes sone dhe e galaktika te vogla xhuxhe qe orbitojne tonen.

Ne mesin e studimeve te reja, skenari me ekzotik ishte se mundesia qe materia e erret mund te perbehet nga grimca hipotetike te quajtur ”axions”ose grimcat e tjera me pronat te ngjashme. Nje aspekt interesant i grimcave Axion eshte aftesia e tyre per tu kthyer ne rreze gama dhe kthehet perseri kur ata nderveprojne me fusha te forta magnetike. Keto konvertime do te lene pas gjurme karakteristike, si boshlleqe te cilat, ne spektrin e nje burim te ndritshem jane rrezet-X.

Animation showing two images of gamma-ray sky taken by Fermi's Large Area Telescope

Credit:NASA’s Goddard Space Flight Center, Greenbelt, Md.

Per me shume rreth Enegjise se Erret dhe Materies se Erret vizitoni:https://www.nasa.gov/subject/6891/dark-energy-and-dark-matter/

Per me shume vizitoni:
1-https://fermi.gsfc.nasa.gov/

2-https://www.nasa.gov/fermi

Perditesimi per here te fundit 11 maj,2017.

Tags:ENERGJIA DHE MATERIA E ERRET, TELESKOPI HAPESINOR FERMI I RREZEVE-GAMMA, UNIVERSI

Advertisements